به بهانه آغاز ششمين ‌سرشماري‌نفوس ‌و مسكن

 

سنگ نوشته ها و آثار مورّخان شرق شناس، مو‡يد اين حقيقت است كه در زمان داريوش كبير به منظور جمع آوري آمار، تشكيلات منظمي وجود داشته است. اين تشكيلات با استفاده از اطلاعات جمع آوري شده، دفاتر مالياتي و نظامي را تدوين كرده و بودجه مملكتي را براساس آن تنظيم مي نمودند.

ساسانيان نيز توجه ويژه اي به آمار داشتند؛ به طوري كه آنها امور مالي، كشاورزي، صنعتي و بازرگاني خود را براساس آمارها و اطلاعاتي كه مأموران سرشماري جمع آوري مي كردند، انجام مي دادند. جالب آنكه در زمان خسرو انوشيروان، براي اخذ ماليات سرانه ضمن انجام سرشماري نفوس، سن افراد و ميزان ثروت آنها نيز تعيين مي شد.

در شهريور 1295 هجري شمسي، در كابينه وثوق الدوله تصويب نامه اي مشتمل بر 41 ماده براي ثبت احوال، از تصويب هيأت وزيران وقت گذشت كه براساس آن ثبت احوال تهران در آذر ماه 1297 در وزارت داخله كشور تأسيس گرديد. اين مصوبه كه در آن، آيين نامه و وظايف اداره آمار و مسؤول آن مشخص شده بود، از اول فروردين ماه 1304 به مرحله اجرا گذاشته شد.

وضعيت آمار و آمارگيري در كشور در سال هاي بعد نيز دچار تغييرات و دگرگوني هاي زيادي شد. در تيرماه 1334 اداره آمار و سرشماري از اداره كل آمار و ثبت احوال منتزع و عنوان آن به اداره كل آمار عمومي تغيير يافت.

اين اداره از سال 1335 مبادرت به انجام اولين سرشماري عمومي نفوس كشور كرد. تأسيس مركز آمار ايران در پي ريزي طرح هاي گوناگون اقتصادي، اجتماعي و عمراني دهه هاي چهل و پنجاه، لايحه تأسيس مركز آمار ايران به وسيله دولت تهيه و در تير ماه 1344 به تصويب مجلس رسيد. به موجب اين قانون، در شهريور 1344 اداره كل آمار عمومي از وزارت كشور منتزع و رسماً به نام "مركز آمار ايران" شناخته شد. اين مركز كه وابسته به سازمان برنامه و بودجه بود، مسؤول انجام سرشماري هاي عمومي و آمارگيري هاي نمونه اي در زمينه هاي اجتماعي و اقتصادي گرديد.

دومين سرشماري عمومي نفوس كه نسبت به سرشماري سال 1335 اطلاعات مربوط به مسكن خانوار به صورت گسترده تري در آن ملحوظ شده بود، طي 20 روز در 27 آبان 1345 به انجام رسيد.

بعد از آن هر 10 سال يكبار، سرشماري عمومي نفوس و مسكن در كشور صورت گرفت. بدين ترتيب، سومين سرشماري عمومي نفوس و مسكن از هشتم تا 28 آبان ماه 1355 در 16 هزار حوزه محل سكونت خانوارهاي ساكن در نقاط شهري و روستايي و 600 حوزه ويژه خانوارهاي غيرساكن (جمعيت هاي متحرك و ايلات و عشاير غيرساكن) با مشاركت بيش از 30 هزار نفر از مسؤولان و مأموران سرشماري در سراسر كشور اجرا گرديد.

حتي عمليات اجرايي چهارمين سرشماري عليرغم جنگ تحميلي عراق عليه ايران و محاصره اقتصادي و مشكلات ناشي از آنها به طور همزمان در تمام نقاط كشور و مشابه سرشماري هاي گذشته به روش دژور(DEJUREDEJURE) از تاريخ 16 تا 30 مهر ماه 1365 با همكاري و مشاركت سازمان برنامه و بودجه، مراكز تربيت معلم كشور و ساير سازمان ها و مو‡سسات دولتي و نهادهاي انقلاب به انجام رسيد.

با توجه به افزايش غيرقابل انتظار جمعيت كشور بين سال هاي 1355 تا 1365 كه لزوم آگاهي از روند تغييرات جمعيت كشور را ضرورت مي بخشيد و همچنين با توجه به وجود جابه جايي هاي عمده جمعيتي ناشي از جنگ تحميلي، كه چارچوب هاي آماري حاصل از سرشماري عمومي نفوس و مسكن سال 1365 را دست خوش دگرگوني هاي بزرگ و غيرقابل اغماض كرده بود، نظام برنامه ريزي و مركز آمار ايران را بر آن داشت تا در زماني كوتاه تر از فواصل قانوني 10 ساله براي انجام سرشماري هاي نفوس و مسكن، به انجام يك برنامه سرشماري ويژه از جمعيت كشور تحت عنوان "طرح آمارگيري جاري جمعيت" در سال 1370 اقدام كند.

نتايج اين سرشماري حاكي از تغييرات گوناگون در ساختار جمعيتي شهري و روستايي كشور بوده است.

 اما از سال 1373 و براي انجام سرشماري نفوس و مسكن سال 1375، مركز آمار مبادرت به تهيه برنامه زمان بندي فعاليت هاي مختلف سرشماري نمود و از تاريخ 1373/8/1 با تشكيل ستاد سرشماري نفوس و مسكن كشور و ايجاد گروه هاي تخصصي و فني همراه با كميته هاي كاري مختلف، مقدمات اجرايي كار را فراهم نمود.

طرح سرشماري عمومي نفوس و مسكن 75 به فرمان رييس جمهوري از اول آبان 1375 به مدت 25 روز در سراسر كشور انجام شد و سرشماري عمومي نفوس و مسكن 85 نيز طبق برنامه ريزي هاي صورت گرفته، قرار است از6 لغايت 26 آبان ماه 1385 به مدت 21 روز در سراسر كشور انجام گيرد.

منبع: ماهنامه اقتصاد ايران