دوهفته نامه دارالصفا

هسته مركزي شهر خوي،  پاركينگ و عملكرد شهرداري

حيدر موسي پور ـ كارشناس ارشد رشته شهرسازي

هستة مركزي شهرها ،جايي است كه فعاليت هاي تجاري و اجتماعي در آنجا تمركز يافته و خطوط حمل و نقل درون شهري از هر جانب شهر به آن راه مي برند و فروشگاهها، مغازه هاي لوكس، دفاتر كار، بانك ها، ساختمان پزشكان، پاساژها در آن  تمركز يافته اند.

هستة مركزي خوي كه بافت تاريخي و قديمي شهر نيز محسوب مي شود محدوده اي با وسعت140 هكتار مي باشد كه از شمال به بلوارهاي15 خرداد و22 بهمن و از غرب به خيابان امام خميني شمالي و جنوبي و از جنوب به بلوارهاي مدرس و چمران و از شرق به بلوار بهشتي محدود مي شود.

هسته مركزي شهر مكان استقرار چهار محله قديمي با بافت فرهنگي بوده و اغلب ساختمان‌هاي واجد ارزش حفاظت در اين محدوده واقع است.

در اين قسمت ، بازار قديمي شهر مستقر بوده كه با قدمت چندصدساله داراي عملكرد منطقه ايي و فرامنطقه مي باشد و شعاع سرويس دهي آن به شهرهاي مجاور نيز مي رسد.

هر شهروندي كه، چه به صورت پياده و يا با اتومبيل شخصي يا عموميبراي برطرف مردن امورات خود به هسته مركزي شهر وارد مي شود با مشكلاتي چون ازدحام و شلوغي، كندي ترافيك، پيدا كردن محل پاركينگ براي اتومبيل‌شخصي،آلودگي ناشي از تردد وسايل نقليه عمومي (اتوبوسها) و... مواجه است.

معابر و خيابان هاي اصلي و فرعي هسته مركزي شهر خوي براساس تراكم جمعيت و كاربريهاي موجود و پيشنهادي طراحي شده است. سرعت طرح ظرفيت يا كشش مطلق چهار خيابان اصلي در هسته مركزي، با لحاظ تراكم ساختماني و انواع كاربري‌هاي  تجاري، مسكوني و خدماتي براي يك افق زماني معيني محاسبه گرديده است ولي اقدامات اخير صورت گرفته در منطقه مورد مطالعه، يعني افزايش تراكم، افزايش كاربريهاي جاذب ترافيك (تجاريها) باعث شده است كه ضريب كيفيت ترافيك به سوي »نامناسب ترين كيفيت«  حركت نمايد.

متخصصان فن، يكي از علل شلوغي و راه بندانهاي ترافيكي مركزشهررارانندگاني مي‌دانند كه در پي جستجو براي پيدا كردن محلي براي پارك وسيله نقليه خودترافيك‌روان خيابانها را مختل نموده و باعث راه بندانهاي طولاني مي گردند. با رشد سريع تعداد وسائط نقليه در سالهاي اخير علاوه بر نياز به افزايش سطوح حمل و نقل، نياز به پاركينگ براي ترافيك ساكن نيز بيشتر از پيش احساس مي شد. زيرا در اختيار داشتن يك وسيله نقليه هنگامي مي تواند كاربرد واقعي خود را نشان دهد كه دارندگان، قادر باشند در هر نقطه اي از شهر كه مقصدشان باشد محلي براي پارك وسيله نقليه خود پيدا كنند. به عبارت ديگري بايد در نقاط پر تراكم شهري مانند محدوده هاي تجاري ، بازار و پاساژها پاركينگهايي با ظرفيت كافي احداث مي گشت. براي اينكه شهر، بخصوص مركز تجاري آن به اين مهم دست يابد، طرح تفصيلي براي تامين پاركينگ‌دركاربريهاي‌مختلف ضوابط و مقرراتي را وضع كرده است از جمله »احداث يك پاركينگ به ازاء هر واحد مسكوني در ساختمانهاي ويلائي يا چند واحدي الزامي است. (طرح تفصيلي ص90) و براي كاربريهاي تجاري، »به ازاء هر واحد تجاري يك واحد پاركينگ در نظر گرفته شود« و »به ازاء هر100 مترمربع زيربناي تجاري در مجتمع هاي تجاري، مراكز تجاري شهري، پاساژها و غيره3 واحد پاركينگ در نظر گرفته شود«. »در صورت وجود محدوديتهاي ناشي از سطح زمين حداقل دو سوم تعداد پاركينگ مورد نياز بايد تامين گردد و براي يك سوم باقي مانده قيمت زمين پاركينگ به شهرداري پرداخت شود«.

 با عنايت به ضوابط و مقررات طرح تفصيلي شهرداري مكلف به رعايت آنها هنگام صدور پروانه ساختمان و پايان كار مي باشد. از آنجائيكه وضعيت كنوني هسته مركزي حاكي از عدم وجود پاركينگ در ساختمانهاي اصلي جاذب ترافيك است، اين مورد به فكر خطور مي كند كه آيا شهرداري ضوابط و مقررات مذكور را در دو دهه گذشته به اجرا گذاشته است يا خير؟ براي اينكه به پاسخ اين سؤال برسيم نياز دارد كه تك تك پروانه هاي ساختماني صادره در هسته مركزي شهر مورد بررسي قرار گيرد. هر چند كه بررسي كليه پروانه ها با توجه به اطلاعات موجود در سيستم شهرسازي شهرداري مقدور مي باشد علي ايحال در اين تحقيق صرفاً ساختمان هاي عمدة جاذب ترافيك مورد بررسي قرار مي گيرد.

در هسته مركزي شهر خوي حدود24 مورد پاساژ و مجتمع تجاري وجود دارد كه نحوه تأمين پاركينگ ، صدور پروانه ساختماني و پايان كار در زير مورد بررسي قرار گرفته است:

1ـ پاساژ اتحاد ، در خيابان شريعتي، تاريخ احداث1360 وضعيت پاركينگ: تأمين تأمين نشده است.

2ـ پاساژ اقتباس در خيابان انقلاب، تاريخ احداث1359 وضعيت پاركينگ: تأمين نشده است.

3ـ پاساژ پيمان در خيابان انقلاب، تاريخ احداث1371 وضعيت پاركينگ: غيرمجاز احداث شده و تأمين نشده است.

4ـ پاساژ ضيايي درخيابان انقلاب، وضعيت پاركينگ: تأمين نشده است.

5ـ پاساژ ميرداماد در خيابان انقلاب، تاريخ احداث1371 وضعيت پاركينگ: عوارض كسري پاركينگ اخذ شده است.

6ـ پاساژ سيدالشهدادر چهارراه مركزي تاريخ احداث1352 وضعيت پاركينگ: تأمين نشده است.

7ـ پاساژ فرشاد در خيابان شريعتي، تاريخ احداث1377 وضعيت پاركينگ: شهرداري عوارض كسري پاركينگ گرفته است.

8ـ پاساژ نگين در خيابان شريعتي، تاريخ احداث1381 وضعيت پاركينگ: عوارض كسري پاركينگ اخذ شده است.

9ـ پاساژ اميركبير در خيابان امام، تاريخ احداث 1369 وضعيت پاركينگ: عوارض كسري پاركينگ اخذ شده است.

10ـ پاساژ بوعلي در خيابان شيخ مهدي ـ بازار، تاريخ احداث1382 وضعيت پاركينگ: تامين نشده وبا راي كمسيون ماده صد جريمه اخذ شده است.

11ـ پاساژ قوچخاني در خيابان شيخ مهدي، تاريخ احداث1361وضعيت پاركينگ : تأمين نشده است.

12ـ پاساژ صمدزادهدر خيابان رودكي، تاريخ احداث 1381 وضعيت پاركينگ: عوارض كسري پاركينگ اخذ شده است.

13ـ پاساژ عليايي در خيابان رودكي، تاريخ احداث1368 وضعيت پاركينگ: تأمين نشده است.

14ـ پاساژ شهرداري در خيابان امام  وضعيت پاركينگ: تأمين نشده است. (توسط شهردار وقت پاركينگ تبديل به مغازه شده و فروخته شد)

15ـ پاساژ فخري در خيابان امام وضعيت پاركينگ: تأمين نشده است.

16ـ پاساژ فرهنگ در خيابان صمدزاده وضعيت پاركينگ: تأمين نشده است.

17ـ مجتمع تجاري ـ خدماتي افتخاري در خيابان امام كوچه مدرس، تاريخ احداث1382 وضعيت پاركينگ: تأمين نشده است.

18ـ مجتمع تجاري ـ خدماتي اكبري در خيابان امام ـ كوچه باقرخان، تاريخ احداث1384 وضعيت پاركينگ: تأمين نشده است.

19ـ مجتمع تجاري ـ خدماتي شيخلو در خيابان امام ـ كوچه باقرخان، تاريخ احداث1383 وضعيت پاركينگ: تأمين نشده است.

20ـ مجتمع تجاري رضادوست در چهارراه مركزي، تاريخ احداث1383 وضعيت پاركينگ: تأمين نشده است.

21ـ پاساژ قدس در خيابان شريعتي، تاريخ احداث1359 وضعيت پاركينگ: عوارض كسري پاركينگ اخذ شده است.

22ـ پاساژ نبوي در خيابان امام، تاريخ احداث1359 وضعيت پاركينگ: تأمين نشده است(فعلاً نيز در حال توسعه مي باشد)

23ـ پاساژ سلامت بخش در خيابان سلامت بخش.

24ـ مجتمع تجاري خدماتي اوقاف در خيابان سينا، تاريخ احداث1382 وضعيت پاركينگ: هنگام صدور پروانه ساختماني تأمين شده بود اما به صورت غيرمجاز تبديل شده است.

همچنانكه ملاحظه مي شود هيچ كدام از مجتمع هاي تجاري فوق داراي پاركينگ چه براي صاحبان مغازه ها و چه براي مشتريان آنها نمي باشد و اكثر مالكين آنها با پرداخت عوارض كسري پاركينگ چه هنگام صدور پروانه ساختماني (مغاير با ضوابط و مقررات طرح تفصيلي و قوانين شهرسازي) و چه هنگام صدور پايان كار (برابر آراء صادره از سوي كمسيون هاي ماده صد) از احداث پاركينگ امتناع نموده اند و حالا بار ترافيك ساكن (پاركينگ) به دوش خيابانها و كوچه هاي فرعي داخل بافت مسكوني سنگيني مي كند. اگر كليه ساخت و سازهاي انجام شده فوق هنگام احداث، پاركينگ مورد نياز خودشان را تامين مي كردند در وضع كنوني حدود20000 مترمربع پاركينگ در هسته مركزي شهر موجود بود.

يكي از مسائل مهم در خصوص موارد مذكور، انجام تخلفات در مجتمع هاي مذكور مي باشد. چطور مـي‌شود در جلو ديد مسئولين امر مجتمع تجاري پيمان (جنب پاساژ اقتباس) ـ مجتمع تجاري رضادوست (چهارراه مركزي)و... بصورت غيرمجاز احداث شود؟ در ساير ساخت و سازها نظارت و كنترل شهرداري و نظام مهندسي به نحوي است كه در اكثر آنها تخلف ساختماني انجام مي‌شودو منجر به طرح موضوع در كمسيون ماده صد مي شود. جالب توجه اينكه مجتمع تجاري رضادوست واقع در چهارراه مركزي در سال اخير احداث شده است، چه كسي مسئوليت احداث آن ‌را كه بصورت ‌غيرمجاز احداث و تبديل به مجتمع تجاري شده، به عهده مي گيرد؟

اما دسته ديگر از ساختمانها كه بيشتر جاذب دفتر بوده ولي فاقد پاركينگ مي باشند (ساختمان پزشكان و مطب ها و دفاتر كار) در زير تعدادي از آنها از لحاظ سال ساخت و تأمين تاركينگ مورد بررسي قرار مي گيرد:

1ـ ساختمان پزشكان دكتر اصغرزاده در خيابان امام، تاريخ احداث:1377، وضعيت پاركينگ: تأمين نشده است.(با تبديل مسكوني به مطب پزشكان)

2ـ ساختمان پزشكان دكتر راثي پور در خيابان امام، تاريخ احداث:1380، وضعيت پاركينگ: تأمين نشده است. (تبديل مسكوني به مطب پزشكان)

3ـ ساختمان پزشكان آقاي امامي در خيابان امام اول سينا، تاريخ احداث:1375، وضعيت پاركينگ تأمين نشده است.

4ـ ساختمان پزشكان دكتر فتاحي در خيابان امام، تاريخ احداث1365، وضعيت پاركينگ: تأمين نشده است.

5ـ ساختمان پزشكان دكتر زينالي در خيابان امام، تاريخ احداث1365، وضعيت پاركينگ: تأمين نشده است.

6ـ ساختمان پزشكان دكتر زينال زاده در خيابان امام، تاريخ احداث:1361، وضعيت پاركينگ: تأمين نشده است.( تبديل مسكوني به مطب پزشكان)

7ـ ساختمان پزشكان دكتر محمودزاده در خيابان امام، تاريخ احداث: 1382، وضعيت پاركينگ: تأمين نشده است.

همچنانكه ملاحظه مي شود هيچ كدام از نمونه هاي انتخابي فوق پاركينگ ندارند.براي مورد آخر يعني ساختمان آقاي محمودزاده نيز در سالهاي اخير پروانه ساختماني با سه برابر تراكم ساختماني و بدون پاركينگ صادر شده است و معلوم نيست مسئوليت آنرا چه كسي به عهده مي گيرد.(لازم به توضيح است كه تمام مطب ها و آزمايشگاهها و دفاتر كار موجود در هسته مركزي فاقد پاركينگ مي باشد.)

علاوه بر موارد مذكور تالارهاي پذيرايي چون تالار گلها، تالار دريا، تالار چهل ستون، تالار قصر، تالار فرهنگيان، بانك ها و ادارات موجود در منطقه مذكور هم كلاً فاقد پاركينگ چه براي كاركنان و چه براي مشتريان خود مي باشند.

نتيجه گيري:

1ـ مهمترين موضوع در تأمين پاركينگ هسته مركزي شهر خوي عدم اجرا و رعايت ضوابط و مقررات طرح تفصيلي در هنگام صدور پروانه ساختماني و پايان كار توسط شهرداري مي باشد. همچنانكه در بالا به آن اشاره شد، تأمين پاركينگ هنگام احداث ساختمان و تهيه نقشه هاي مربوطه الزامي است و تنها در موارد استثنايي چون عدم امكان تأمين آن در شرايط شيب بالاي زمين و يا وجود مانع فيزيكي، مالك مي تواند بهاي زمين پاركينگ را به شهرداري پرداخت نمايد و شهرداري هم همان مبلغ را در تهيه پاركينگ مورد استفاده قرار دهد. آنچه كه تحقيق فوق نشان مي دهد اين است كه اكثراً شهرداري عوارض مربوطه (عوارض كسري پاركينگ) را اخذ كرده است بدون اينكه در طول25 سال گذشته پاركينگي در هسته مركزي شهر احداث كند.

2ـ عدم اختصاص اعتبار اخذ شده (عوارض كسري پاركينگ) در تأمين پاركينگ توسط شهرداري عامل ديگري است كه قابل بررسي است. در ضوابط و مقررات آمده است كه درشرايط خاص درصورت عدم امكان تأمين پاركينگ توسط مالكين ساختمان هاي نوساز، بايستي بهاي آن مقدار از زمين مورد نياز به شهرداري پرداخت شود كه تنها عوارض جزئي دريافت مي شود و اين امر باعث مـي‌شود كه اعتبارات مذكور تكاپوي تأمين پاركينگ نشود هر چند كه مي‌شود با همان ‌مبالغ ‌نيز مقدمات تأمين پاركينگ را در يك دوره معين مهيا نمود. ولي متأسفانه در اين خصوص برنامه‌ا‌يي از طرف شهرداري دنبال نمي‌شود.

3ـ دخل و تصرف شوراي اسلامي محترم شهر در ضوابط و مقررات طرح تفصيلي از جمله تراكم هاي ساختماني، تأمين پاركينگ در قطعات شمالي و تأمين پاركينگ تجاريهاي هسته مركزي شهر و... باعث شده در الزام شهرداري به تأمين پاركينگ هنگام صدور پروانه ساختماني خللي وارد آيد (هر چند جزئي)

4ـ برابر ضوابط و مقررات، طرح تفصيلي بدلايل مختلف فني و شهرسازي افزايش سطح واحدهاي تجاري و اداري را در هسته مركزي شهر ممنوع اعلام‌داشته است ولي بررسي‌ها نشان مي دهد كه سطح تجاري ـ اداري هسته مركزي شهر مغاير با طرح تفصيلي افزايش يافته است و دليل آن انجام ساخت و سازهاي غير تجاري و اداري به وسعت پاساژ و مجتمع تجاري و اداره‌ي مهم است (كه در بالا آورده شده است) افزايش اين تجاريها و اداريها بدون تأمين پاركينگ معضل پاركينگ هسته مركزي شهر را دو چندان كرده است.

پيشنهادات:

 1ـ جلوگيري از افزايش فضاهاي جاذب ترافيك، مانند واحدهاي تجاري، اداري و خدماتي در هسته مركزي شهر.

2ـ جلوگيري از تراكم فروشي در هسته مركزي شهر.

3ـ برنامه ريزي جامع شهرداري جهت احداث پاركينگ هاي عمومي در نقاط مختلف هسته مركزي.

4ـ ساماندهي وضعيت ترافيك وسايط نقليه در هسته مركزي شهر با انجام مطالعات لازم و اجراي آن (لازم به توضيح كه است كه اين مطالعات توسط مهندسين مشاور آمود راه در حال انجام مي باشد).