آسيب‌هاي احتمالي مواد آرشيو سمعي و بصري

پيمان تابانفر

 

مواد سمعي و بصري يا ديداري و شنيداري آن دسته از ابزار و آلات آموزشي هستند كه قادرند حالات خشك و خسته كننده ي درس را به صورت سرگرم كننده و تفريحي در بياورند.

به طور كلي 3 درصد از اطلاعاتي كه انسان از جهان پيرامون خود دريافت مي كند از طريق حس بويايي، 3 درصد چشايي، 6 درصد لامسه، 13 درصد شنوايي و 75 درصد حس بينايي است كه بيشترين مقدار را حس بينايي به خود اختصاص داده است.

انواع آسيب ديدگيها

 سائيدگي: سائيدگي عبارت است از خراشهاي نازكي كه در سطح امولسيون يا پشت فيلم به وجود آمده است و موجب كيفيت تصاوير در نوار صدا موجب اختلال در پخش صدا مي گردد.

خراشيدگي: اگر ساييدگي با شدت بيشتري صورت بگيرد، خراشيدگي ايجاد مي شود. خراشيدگي عميق بر روي نوار صدا باعث ايجاد صداهاي ناگهاني مي شود. در صورت ايجاد سائيدگي و خراشيدگي چاره اي جزء تهيه ي يك كپي جديد از نوار يا فيلم وجود ندارد.

آسيب ديدگي حاشيه و سوراخ هاي فيلم:آسيب ديدگي حاشيه فيلم اغلب حاصل نمايش دادن فيلم است اين آسيب ديدگي اگر به موقع اصلاح و تعمير نشود، موجب خرابي بيشتر و پارگي آن مي گردد.

شكستگي: اگر فيلم دچار شكستگي گردد، فقط يك راه براي آرشيويست وجود دارد و آن هم اتصال آن قسمت فيلم با كمك دستگاه اسپلايسر است. اگر فيلمي پي در پي دچار شكستگي شود، سرانجام تصوير و صداي خود را از دست خواهد داد و غيرقابل استفاده خواهد شد.

آلودگي: بايد مواظب بود تا سطح فيلم كثيف نشود. گرد و خاك، كرك، چسب، چاي، قهوه يا مواد ديگر سطح فيلم را كثيف نكند.

خرابي امولسيون: از ابتداي ساخت فيلم در كارخانه، فرايند تجزيه آنها آغاز مي گردد. خرابي امولسيون ممكن است در نتيجه ي وجود قارچ ها يا كپك به وجود آيد. چنانچه اين نقاط را به حال خود باقي گذارند از نظر اندازه و تعداد زيادتر مي شوند.

شكنندگي: اگر فيلمي مقدار زيادي از رطوبتش را از دست داده باشد، ترد مي شود. ساده ترين روش براي برطرف كردن خشكي و شكنندگي فيلم آن است كه فيلم را در محفظه يا زير سرپوشي قرار دهيم و در كنار آن ظرف كوچكي اتر بگذاريم. بعد از 72 ساعت فيلم را از زير سرپوش بيرون بياوريم. اثر در طول اين مدت تبخير شده جذب فيلم مي شود و آنرا نرم مي كند.

 چروك خوردگي: اگر مقدار آب موجود در فيلم كه اصطلاحاً »رطوبت مطلق« ناميده مي شود، خيلي كم شود يا فيلم در محيط خشك نگهداري شود، مقدار زيادي از آب خود را از طريق تبخير از دست مي دهند. از آنجا كه سهم آب در ساختمان امولسيون نسبت به پايه فيلم خيلي بيشتر است، در نتيجه ي تبخير آب سطح فيلم چروكيده مي شود.

رنگ پريدگي: نگهداري فيلم هاي رنگي در دماي ثابت و پايين، حدود 5 درجه سانتيگراد و با رعايت رطوبت نسبي 15 تا 30 درصد الزامي است در غير اين صورت پس از گذشت دوره اي نه چندان طولاني مثلاً شش سال ده درصد از رنگ خود را از دست مي دهد. بهترين روش براي جلوگيري از رنگ پريدگي تهيه سه كپي نگاتيو سياه و سفيد از رنگهاي اصلي فيلم (سبز، آبي، قرمز) است.

آسيب‌هاي ديگر: علاوه بر موارد فوق آسيب‌هاي ديگري نيز وجود دارد كه از آن جمله مي توان به تاب خوردن فيلم، شل بستن فيلم بر روي حلقه، اثرات چرخ دنده‌ي پروژكتور بر فيلم يا نوار صدا و آتش سوزي اشاره كرد كه با رعايت دقت در نمايش و جابه جايي فيلم ها، نوارها و ديگر مواد سمعي و بصري مي توان از بروز چنين آسيب ديدگي‌هايي جلوگيري گرد.

سخن پاياني

با توجه به تعاريف و توضيحات، عوامل و مسايلي كه در صفحات پيشين اشاره گرديد، آرشيويست وظايف بسيار سنگيني دارد، چه بسا بيشتر اوقات حفاظت از مواد سمعي و بصري يك آرشيو علاوه بر جوانب علمي و آموزشي و هنري از جنبه ي ميراث فرهنگي و اجتماعي نيز برخوردار است. بنابراين يك آرشيويست موفق كسي است كه با تمامي مشكلات و آسيبهاي طبيعي و غيرطبيعي، مسايل فني و تكنيكي حفاظت از مواد سمعي و بصري، مقابله با بلاياي طبيعي آشنا بوده و حداقل دوره هاي كوتاه مدتي در اين زمينه ديده باشد. تا در زمان بروز مشكلات و حوادث عاجز نمانده، نسبت به حل آنها اقدام نمايد. در اين خصوص دستگاههاي متولي امر وظيفه دارند، كاركنان اين قسمت را به دوره هاي آموزشي فوق الذكر اعزام نمايند و بر كاركنان است كه براي يادگيري و آموزش اقدام نموده، با تمام قوا نسبت به حفظ مواد و وسايل سمعي و بصري اهتمام ورزند، در نگهداري آنها كوشا و امانت دار بوده با دشمنان آنها كه در بعضي اوقات خود انسانها مي باشند مقابله و مبارزه نمايند.