قديم خسته كين اويونو

علي ظفرخواه

 

قديم خسته كين اويونونون، شكيلده گؤروندويو كيمي آلتي خانه سي اولاردي. معمولاً ايكي يا اوچ اويونچولار اولاردي.

اليف ـ بيرينجي اويونچو بيرلردن باشلايار، بير ساخسي تيكه سيني يا بير ياستي داشي بيرينجي خانه يه آتاردي. هاقيشقا گئدن كيمي، بير آياغيني گؤيده ساخلايار، تك قيچلي جيزيغين اوستوندن بيرينجي خانه يه آتلانار و آياغي يلا ساخسيني ايته له ييب ايكينجي خانه يه كئچيردردي. يئنه جيزيغين اوستوندن ايكينجي خانه يه آتلانار، ساخسيني اوچونو خانه يه ايته لَيردي. بئله ليكله اويونا ايدامه وئريب، ساخسيني آلتينجي خانه دن ائشيگه ايته ليندن سونرا، تك قيچلي آتلانيب، جوت قيچلي ائشيگه دوشوب دئيردي: خسته كين. هر حالتده، اويونچو جيزيغي آياقلايارسا، يانار؛ ساخسي جيزيغين اوستونه دوشرسه يانار؛ گؤيده كي آياغي يئره دَيرسه يانار. بوحالدا يولداشي دئير: سن دوشدون. مومكوتدور اويونچو لاپ اوزو اوسته يئره گله؛ آمما قول لارين يئره داياق وئريب قويمايا گؤيده كي آياغي يئره دَيه. بو، دوشمك حسابيندا دئييل، قالخيب اويونا ايدامه وئره بيلر. ائله كي بيرلري قورتاردي، ايكي لري باشلايار. ائشيكده دوروب ساخسيني ايكينجي خانه يه آتار. اويونچو، تك قيچلي اول بيرينجي خانه يه اورادان ايكينجي خانه يه آتلانار و آياغي يلا ساخسيني اوچونجو خانه يه ايته لَير. قاباقكي كيمي ايدامه وئريب آلتينجي خانه دن ائشيگه آتلانيب دئير: خسته كين سونرا اوچ لر، دؤردلر، بئش لر و آلتي لاري اوينايار.

اويونچو، اويونون هر مرحله سينده مثلاً اوچ لرده دوشرسه، اويونو وئرجك يولداشينا. يولداشي دوشدوكده، اويونچو قاباقكي قالديغي يئردن يعني اوچ لردن اويونا ايدامه وئره جك.

ب ـ ائله كي اويونچو آلتي لاري قورتاردي، يئني بير مرحله باشلاياجاق ساخسيني بير اياغي نين اوستونه قويار، بو آياغي نين دابانيني يئره قويماقلا،يول يئريين كيمي هر آياغيني بير خانه يه قويار، جيزيقلاري اياقلامادان گرك بيرينجي خانه دن گيريب، آلتينجي خانه دن ائشيگه چيخا. هاياندا ساخسي زويوب يئره دوشرسه، اويونچو دوشمك حسابيندادير.

ج ـ بير مرحله ده، ساخسيني باشي نين اوستونه قويار، قاباقكي كيمي بيرينجي خانه دن گيرر، هر خانه يه بير آياغين قويار، آلتينجي خانه دن ائشيگه چيخار.

دـ بورادا قاباق ائس مرحله سي گلر. اويونچو باشيني قووزاييب اوزونو گؤيه توتار، يئري گؤرمه دن، ائشيكدن بير اياغيني بيرينجي خانه يه قويوب دئير: ائس؟ اگر آياغي جيزيغين اوستونه دوشمزسه، يولداشي دئير: ائس. سونرا ايكينجي آياغيني ايكينجي خانه يه قويوب دئير: ائس؟ اگر آياغي جيزيغين اوستونه دوشمزسه يولداشي دئير: ائس. بئله ليكله خانه لري بير ـ بير گليب آلتينجي خانه دن ائشيگه چيخار. هاواخت اويونچونون آياغي جيزيغين اوستونه دوشرسه يانار.

ر ـ ايندي دال ائس مرحله سي دير. بو سفر باشين قالديريب اوزو گؤيه دالي ـ دالي گلر. بير اياغيني بيرينجي خانه يه قويوب دئير: دال ائس؟ يولداشي دئير: ائس.

بئله ليكله خانه لري بير ـ بير گليب آلتينجي خانه دن ائشيگه چيخار.

س ـ ائله كي اويونچو بو مرحله لري باشاري يلا سونا چاتديردي، حقّي وار اؤزونه بير ائو توتا. ائشيكده دوروب داليني جيزيغا دؤندرر، ساخسيني چيگينيندن آتار. هانسي خانه يه دوشرسه، بونون ائوي دير، گئديب علامت قويار. داها يولداشي نين حقّي يوخدور، اويوندا بو خانه يه اياغين قويا. بو خانه يه يئتيشنده گرك اوستوندن آتلانا.

اويونچو ائو توتاندان سونرا يئنه بيرلردن باشلايار، توتدوغو ائوه يئتيشنده، گؤيده كي آياغيني يئره قويوب ايستراحت ائده بيلر. مومكوندور، اويونو يئنه باشاري يلا سونا چاتديريب باشقا بير ائو توتسون. البته يولداشي دا باشاري الده ائتديكده اؤزونه بير ائو توتار. آنجاق بونون توتدوغو اوئوي توتابيلمز. اينديكي اوشاقلارين اويناديغي خسته كين اويونو، تقريباً 1332 ش. ايلي دوورلريندن موْد اولدو. يئني خسته كين اويونو، قاباقكي نوْوعدوندان جاليب اولدوغونا گؤره، اوشاقلارين طرفيندن منيمسه نيب سورعتله يايغينلاشدي.

يئني نوع باشقا كيتابلاردا يازيلديغينا گؤره، داها قئيده آلماغي لازيم گؤرمه ديم.

 

قايناق: ائل بيلگي ثروتيميز ـ علي ظفرخواه