اويونلار

علي ظفرخواه

 

قاچيشماق

نئچه نفر باشلاييب بيرگه قاچارلار. هر كيم آخيرا تئز يئتيشرسه، بيرينجي اولار.

 

آتلانماق

1ـ دالدان قاچا ـ قاچا گليب اوزونونا آتلانماق

2ـ بير يئرده دوروب جوت قيشلي اوزونونا آتلانماق

3ـ گؤيه آتلانيب نئچه دفعه آياقلاري بير ـ بيرينه وورماق

4ـ ساغ ال ايله سول قيچين باش بارماغيندان توتوب بير قيچلي بو مانعه دن آتلانماق.

 

حامام پوش

اوشاقلار هره سي اؤز قاباغيندا يئره مخروط شكلينده قورو توپراق تؤكر، سو گتيرر و مخروطون محيطي ني ايسلادار. اونون اوستونه قورو توپراق سپر، بير الي نين كفه سيني بو بالا تپه نين اوستونده دولانديريب ديير: حامام پوش پول گتير، پول گتيرمه سن قيل گتير. ياواش ـ ياواش حامام پوشون قابيغي بركيير و گونبز (گنبد) شكلينده بير شئي اولار، ال قالين ليغيندا پالچيقدان اؤرتويو و ايچي ايسه قورو توپراق.بير چؤپ ايله گونبزين دؤوره سينده نئچه قاپي آچار و بو باجالاردان قورو توپراقلاري ائشييه چكرلر.

 

خان توپبي

قديــم زامانلار كي سو بوْروُسو ائولره چكيلمه‌ميش ايدي، ائولرده آرخ وحوْووض اولاردي وكوچـه‌لرين اورتاسينداكي آرخدان دايم سوآخاردي. اوشاقلار بو آرخين پالچيغيندان هره سي بيرآز گؤتوره‌ر و خان توپبي دوزه لده ديلر. يعني هره سي پالچيقدان هه‌وه‌نگ (هاون) شكلينده بير شئي دوزه‌لدر و آغيزي نين توپورجه‌يي ايله ديبي ني صافالداردي. اوشاق بو پالچيق قابي بير اوْووجونا گؤتورر و يولداشينا دييردي: خان توپبي! يولداشي جواب وئره‌ردي: گول توپبي. دييردي: هاني قندي؟ جواب وئره ردي: بودور گلدي. الينده‌كي پالچيق قابي آغيزي اوسته يئره ووراردي. خان توپبي سس ايله پارتلاييب و ديبي آچيلاردي. مقابل طرف گره‌ك اؤز پالچيغيندان بونون پارتلاييب آچيلان يئريني دولدوراردي. اگر خان توپبي پارتلامازساايدي، اونون هاميسيني مقابل طرف گؤتوره جك ايدي. سونرا نوبت بو بيريسي نينكي ايدي‌كي اؤز خان توپبوسون چالسين.

 

كورد گلدي

خويون »كورتئي« كندي و او طرف كندلر بلكه ده اكثر كندلرده اوشاقلار ياي فصلي گئديب كندين يانينداكي آخار چايدا چيمن زامان، ايسدي قوملارين اوستونده اوتوروب قيچلارين آچار و قوملاري قيچلاري‌نين آراسينا ييغارديلار. ال لريني دال با دال قوملارين اوستونه تاپبا ـ تاپ چالار (چاپار آتين آياقلاري نين سسيني تداعي ائدر) و دييرديلر: كورد گلدي، كورد گلدي.

 

اوستا عاباس

اويونچولارين بيري اوستا، بيري كؤروكچو و نئچه سي شاگيرد اولارلار. شاگردلر چكيش وورماغين سسيني يانسيلايارلار: دودوقه، دودوقه. و دييرلر: اوستا عاباس كؤرويو باس. اودا يالاندان كؤروك باسار. اوستا (دميرچي) ديير: آخشامدي كؤرويون آغيزين پالچيقلايين گئده‌ك ائويميزه، بير نفر كي اؤنجه دن الينده پالچيق حاضيرلاييب، كؤروك باسانين آغيزينا سورتو. اوشاقلارين هاميسي گولوشر و اويون بيتر.

 

بابا وئر قيلينجي

اويونچولار، خام و جرياندان خبرسيز بير نفرين گؤزون باغلاييب بير آيري سي نين دالينا مينديره رلر. تاپشيرارلار دييرسن بابا وئر قيلينجي! آتي سوروب، وئره جه يي ميز قيلينج لا قوشونو قيراجاقسان. اوشاقلار بير تاختا يا بير آغاجين اوجونو پالچيغا باتيرار، گوزو باغلي ديينده باباوئر قيلينجي، تاختانين پالچيقلي طرفين الينه وئره‌رلر. اونون كي هئچ زاددان خبري يوخ و بئلنچي زادا انتظاري يوخ ايدي، مزه لي عكس عملينه اوشاقلار گولرلر.

 

تكر سورمك

تكر، دايره شكلينده دمير مفتول يادا نفت بوشقالاري نين (بشكه) قيراغيندان چيخاريلميش بارماق ائنينده دمير اولاردي. بيرده دميردن بير دسته اولاردي كي اوجونو اه ييب تكره كئچيرديب سوره رديلر. هردن ياريم مئتير بير آغاجين بير باشيني »دوچرخه منته شي« نه سؤيكه ييب سوره رديلر. يادا بير تكري آغاج لا دؤيجله يه ـ دؤيجله يه سوره‌رديلر. ماراقلي بوراسي ديركي من اؤزوم شووه‌نه‌دن شهره يئرده گلرسه ايديم مومكون ايدي يورولام. آمما يولداشيمدان تكر بورج آليب سوروب قاچا ـ قاچا گلنده يورغونلوق حس ائتمزايديم كي هئچ بير آزدا كؤنلوم آچيلاردي.

 

توپ گئتمك

رئزين توپ لا هر اويونچو تك ليكلده يئرده توپ گئده‌ردي. يعني توپو بير الي ايله يئره وورار، قالخديقدا يئنه وورار و ادامه وئره ردي. هر اويونچو چوخ گئده رديسه اوداردي. هابئله ديواردا.

آغاج مينيب آت گزديرمك

اوشاق بير قلمه آغاجي بوداغي نين ديبيندن ياپيشار، قيچين آشيرار و الينه بير شويكه آلار، سانكي آت مينيب آمما اؤزو آتين قاچماسي ني يانسيلايار، آت كيمي كيشنه‌ير و هردن ده شويكه ني قمچي كيمي دالدان آتا وورار.

 

قايناق: آذربـايجان فولكلوروندان ـ فولكلور خزانه‌سي/ توپلاياني: ع . ظفرخواه