پرتوي از زندگي »سيد "محمدحسن حسيني‌خويي«  مؤلف "بحرالعلوم"

 

علامه، محقق نامي و فقيه پرآوازه، مرحوم آيت الله "سيد محمدحسن حسيني خويي (زنوزي)"، مؤلف كتاب هاي "بحرالعلوم" و "رياض الجنة"، يكي از عالمان پركار و برخاسته از منطقه دانش پرور شهرستان خوي است.

به گزارش خبرگزاري قرآني ايران (ايكنا)، آيت الله خويي در سال 1172 قمري در يك خاندان علم و دانش در زنوز خوي پا به عرصه حيات نهاد و اجداد و نياكان او عموماً در زمره فقها، فضلا و ادبا بوده اند و از زمان صفويه به اين طرف خوي و حومه آن را محل سكونت اخذ كرده اند.

وي نسب خود را در تأليفات خود با 24 واسطه به مولي الموحدين علي (ع) مي رساند و نياي بزرگ او مرحوم "سيد حسن بن زين العابدين زنوزي" در سال 1135 به دست افاغنه مهاجم كشته شده و اغلب تحصيلات خود را نزد عالم فرزانه شيخ "عبدالنبي تسوجي"، مفسر قرآن كريم فرا گرفته است.

اين عالم فرزانه در سال 1195 عازم عتبات عاليات شده و مدت چهار سال تمام در آن ديار به تحصيل فقه، حديث و اصول پرداخته است و در اين مدت از محاضر استاد حاج "باقر مجددبهبهاني" و "سيد علي بن سيدمحمد طباطبايي"، صاحب "رياض المسائل" و مرحوم ميرزا "مهدي شهرستاني" استفاده و تلمذ كرده و از آنان اجازه نقل حديث دريافت كرده است. سپس به وطن خود بازگشته و در خلال همين مسافرت ها يادداشت هاي پراكنده و مفيد از هر آنچه مطالعه كرده بود برگزيده و مطالب پراكندهاي جمع آوري كرده است كه خميرمايه و شالوده كتاب دايرةالمعارف گونه "بحرالعلوم يا دوائرالعلوم" و "رياض الجنة" را فراهم كرده است.

وي در زمان حكومت احمدخان دنبلي وارد خوي شد و از آنجا كه دنبلي ها پس از مرگ نادرشاه حكومت خوي و اطراف آن را دست به دست در اختيار داشته اند، تأليف برخي از آثار زير بنابه درخواست يا علاقه قلبي آنان انجام پذيرفته است.

آثار و تأليفات

وي محقق نامي و صاحب سليقه و جوياگر پرحوصله بوده كه آثار مفيد و ماندني در رشته هاي فقه، تاريخ، ادب و رجال از خود به يادگار گذاشته است كه هر كدام نشانگر عمق اطلاع و تنوع معلومات او است.

بحرالعلوم يا دوائرالعلوم در چند مجلد بزرگ، رياض‌الجنة در چهار روضه و مقدمه و موخره كه جلد نخست آن در 628 صفحه به چاپ رسيده است و رياض مصائب الابرار در مورد مصائب اهل بيت (ع)، شرح‌الاستبصار در چهار مجلد، زبدةالاعمال في الادعيه والآداب و الزيارات و وسيلةالنجاة در ادعيه و زيارات از جمله آثار و تأليفات اين علامه محقق است.

مرحوم زنوزي جهت تأليف دوائرالعلوم و رياض چند هزار كتاب را مرور و مطالعه كرد و از آنها يادداشت و فيش برداري كرده است، وي در اين راه شب هاي متوالي را شب زنده داري مي كرد تا بالاخره كتاب را در ايام حكومت قاجار در سال 1216 به پايان برد.

كتاب يادشده، پيش از چاپ به دست برخي از نويسندگان مانند مرحوم تربيت در كتاب دانشمندان آذربايجان، مهدي آقاسي در كتاب تاريخ خوي، جعفر سلطان القرائي در كتاب المحافل، مهدي بامداد در رجال و محمد ديهيم در كتاب تذكرة شعراي آذربايجان رسيده است.