از پاي مناره تا دارالخلافه

فريدون دهقاني

قسمت پاياني

در سال1338 پس از اخذ مدرك دكتراي حقوق از دانشگاه تهران راهي انگلستان شده و زيرنظر پروفسور جنينگز در كمبريج و پروفسور شوراتز نبرگر در لندن قرار مي گيرد. همچنين در اين دوران با ايران شناساني چون آربري، مينورسكي و لاكهارت مجالست كرده و به تحقيق بر روي نسخه هاي خطي موجود در موزه بريتانيا پرداخته و از ميان نسخه ها، نسخة "سلوك الملوك" تأليف: فضل اله روزبهان خُنجي متخلص به "امين" را براي تصحيح انتخاب مي كند از ديگر فعاليت هاي استاد دكتر موحد، علاوه بر وكالت پايه يك دادگستري، از آغاز تأسيس شركت ملي نفت ايران در كادر حقوقي شركت نفت وارد شده و تا بالاترين درجات،" مشاور عالي رئيس هيئت مديره، مشاور ارشد و عضو اصلي هيئت مديره "فعاليت كرده و در ابتداي تأسيس اوپك به مدت شش ماه معاونت اجرايي آن سازمان، در ژنو را عهده دار مي شوند. استاد در كنار شغل هاي رسمي، تدريس در دانشكده هاي حقوق دانشگاه تهران و دانشكدة علوم مالي و حسابداري را در كارنامة خود دارند.

عمر گرانمايه اين فرهيخته آذربايجاني همواره با تأليف، ترجمه و تحقيق همراه بوده است. از آثار استاد مي توان به: سفرنامه اين بطوطه/ "سلوك الملوك" فضل اله روزبهان خنجي / مقالات شمس تبريزي / برگزيده جايزه كتاب سال1369 خُمي از شراب رباني، اسطرلاب حق، گزيده فيه مافيه، شمس تبريزي، تعليقي بر كتاب خواب آشفتة نفت برگزيدة جايزه كتاب سال1379. خواب آشفتة نفت، دكتر مصدق و نهضت ملي ايران برنده جايزة كتاب سال 1384. در هواي حق و عدالت ـ برنده جايزه انديشه 1384. فصوص الحكم، ابن عربي، قصة قصه ها و باغ سبز كه در آرامگاه شمس تبريزي در خوي از اين كتاب ـ باغ سبز ـ رونمايي شد، اشاره كرد.

اينها را يادآوري كردم تا جوانان و علاقمندان بدانند كه استاد دكتر محمدعلي موحد، به چندين هنر آراسته است. امروزه همة گفته ها نوشته هاي ايشان در زمينه هاي حقوق، ادبيات و عرفان منبع و مرجعي كامل مي باشند و هر ايراني و آذربايجاني به وجود چنين انديشمند فرهيخته اي بر خود مي بالد. محفل و مجلسي نيست كه سخن از شمس تبريزي باشد و نام اين محقق برجسته كشور ـ دكتر محمدعلي موحد ـ به ميان نيايد.

استاد سيدمحمدحسن ناصح از شعراي بنام و معاصر خويي كه رفيق گرمابه و گلستان استاد است دربارة اين فرزانه چنين مي گويد كه: دكتر انساني والا و بسيار كم حرف و با حجب و حياست.

در ادامه گفتگو داماد دكتر موحد، جناب رضا فرشته خو پيگير عكسهاي كنگره شمس و مولانا در خوي بود كه دكتر موحد در آن شركت كرده بودند كه به اتفاق استاد ناصحي قول داديم عكسها را براي ايشان تهيه كنيم.

سپس استاد ناصحي به شرح ماجراهايي شنيدني از دوستان و حضور در كنگره شمس در خوي پرداخت كه با نكته سنجي ها و شوخ طبعي هاي دكتر موحد همراه بود در اين اثنا جناب ناصحي كتاب باغ سبز را به سفارش جناب نصيري جهت امضاء استاد موحد تقديم كردند و حين گفتگوها دكتر موحد به شوخي به جناب ناصحي گفتند: ناصحي من به شما حق امضا داده ام! شما از طرف من حق امضا و وكالت داريد.

دكتر موحد مي گفت: دوست داشتم در جلسه مجمع خوئيها در تهران هم شركت كنم، اما روز برگزاري جلسه مجمع را فراموش كرده بودم.

دكتر موحد، كتابهايي از آثار خود را كه دربارة حقوق و ... بودند به ناصحي  هديه دادند و كتاب جشن نامه استاد موحد هم با امضاي خود دكتر به نگارنده هديه شد.

حين گفتگو دكتر موحد به ناصحي گفتند شب به ياد شما بودم و به شرح حكايتي پرداختند كه در اين مجال نمي‌گنجد.

از دكتر موحد درباره شهروند افتخاري خويي بودنش سؤال كرديم كه آيا راضي هستند يا نه كه دكتر با خوشرويي گفتند: برايم افتخار بزرگي است كه شهروند افتخاري خوي هستم، ما علاوه بر ترك زبان بودن هم منطقه اي بوده و من اهل ديلمان هستم كه با خوي همسايه است.

دكتر موحد از حال و روز محوطه آرامگاه پرسيدند كه در جواب ايشان گفتم، فعلاً هيچ كاري صورت نگرفته و همه منتظر بودجه هستند.

ناصحي از دكتر روشن ضمير ياد كرد كه گفته بود: بينوايان،‌كتاب باليني من است، حال كتاب باغ سبز و قصه‌ي قصه ها هم كتاب باليني من است.

هنگام خداحافظي دكتر موحد توصيه هايي به نگارنده نمودند كه: دهقاني به فكر خودت باش، اول تأمين باش بعد بنويس! اكثر بچه هاي شهرستاني ايده آليست هستند. جواني‌ات را نفله نكن، تا دست خالي نباشي. همچنان كه يك مغازه سرقفلي دارد، كارمندي بازنشستگي دارد.

سپس دكتر موحد از وضعيت روحي و جسمي دكتر رياحي پرسيدند و قرار شد به اتفاق دوستان به عيادت ايشان بروند.

در پايان غزلسرايي ناصح ختم جلسه بود كه مورد تشويق همگان بويژه دكتر موحد قرار گرفت.

حرف آخر دكتر موحد بار ديگر سفارش به اين حقير فقير بود كه در هر شمارة نشريه 2 غزل از ناصحي چاپ كنيد.

به سر و روي نشريه دستي بكشيد، به لحاظ محتوايي نشريه بد نيست، خودت هم پسر خوبي هستي!

حتماً از لطيفه ها، نكته هاي ناصحي در هر شماره چاپ كنيد، از آثار ناصحي بيشتر استفاده كنيد و . . .

با بدرقة دكتر و خانواده براه افتاديم و به قول استاد ناصحي، دست خالي آمديم، دست پُر ـ كتاب هاي هديه ـ برگشتيم.

براي استاد دكتر موحد آرزوي سلامتي و طول عمر داريم.